Şeker Tüketiminde Kritik Rakam!

Çocukluk çağında artan şeker tüketimi, sağlıklı büyüme ve gelişme açısından önemli bir gündem maddesi olmaya devam ediyor. Nişasta bazlı şekerlerin (NBŞ) özellikle yüksek fruktoz içeriği nedeniyle sağlık açısından risk oluşturabileceği belirtilirken, çocukların günlük beslenmesinde fazla şeker tüketiminin sınırlandırılması gerektiği vurgulanıyor.

Nişasta içeren bitkilerden elde edilen ve temel olarak glukoz ile fruktozdan oluşan NBŞ; şekerleme, unlu mamuller, helva, reçel, marmelat, dondurma, geleneksel tatlılar ile alkollü ve alkolsüz içeceklerin üretiminde kullanılıyor.

Üreticiler tarafından ürünlere kolay karışması, tatlılık ve kıvam sağlaması ve raf ömrünü uzatması gibi nedenlerle tercih edilen NBŞ, Türkiye’de kota uygulamasına tabi bulunuyor. Mevcut uygulamaya göre Türkiye genelinde üretilen toplam şekerin en fazla yüzde 2,5’i nişasta bazlı şekerden oluşabiliyor. Üreticilerin faaliyetleri ise Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından denetleniyor.

Nişasta bazlı şekerlerde fruktoz oranına dikkat

Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Elif Özmert, NBŞ içeren ürünlerin tüketimi ve bunun çocuk sağlığı üzerindeki olası etkilerine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Özmert, özellikle NBŞ'nin içerdiği yoğun fruktoz oranına dikkat çekti. Şeker pancarından elde edilen sofra şekerinde glukoz ve fruktozun eşit oranda bulunduğunu belirten Özmert, glukoz-fruktoz şurubu olarak adlandırılan NBŞ'de ise bu iki şekerin monomer halinde bulunduğunu ve fruktoz oranının yüzde 42 ile 90 arasında değişebildiğini ifade etti.

Uzman değerlendirmesine göre NBŞ'nin sağlık açısından tartışılmasının temel nedenlerinden biri de söz konusu fruktoz yoğunluğu.

Fruktoz karaciğerde hızla yağa dönüşebiliyor

Prof. Dr. Özmert, NBŞ'nin şeker pancarından elde edilen şekere kıyasla daha basit ve düşük maliyetli yöntemlerle üretilebildiğine dikkat çekti.

Özmert, yüksek fruktoz içeriği nedeniyle NBŞ'nin hastalık oluşturma riskinin daha yüksek olduğunu belirterek, fruktozun vücutta diğer şekerlerden farklı bir metabolizmaya sahip olduğunu söyledi.

Fruktozun karaciğerde hızla yağa dönüşebildiğini ifade eden Özmert, bu süreçte yeterli tokluk hissinin oluşmamasının tüketimin devam etmesine yol açabileceğini belirtti.

Ancak uzman değerlendirmesinde yalnızca NBŞ tüketiminin değil, kaynağı ne olursa olsun fazla miktarda şeker tüketiminin sınırlandırılması gerektiği de vurgulandı.

Çocuklarda fazla şeker tüketimi hangi riskleri taşıyor?

Çocukluk döneminde ihtiyaçtan ve harcanandan daha fazla kalori alınması, obezitenin temel nedenleri arasında gösteriliyor. Şeker ise kolay, hızlı ve düşük maliyetli bir kalori kaynağı olması nedeniyle bu süreçte önemli bir yere sahip.

Prof. Dr. Özmert, çocukluk döneminde yüksek şeker tüketiminin yalnızca kilo artışıyla sınırlı olmadığını belirtti. Fazla şeker tüketiminin obezite, insülin direnci, hipertansiyon, yağlı karaciğer ve diş çürükleri ile ilişkilendirildiğini aktaran Özmert, bunun yanında kardiyometabolik hastalıklar, alerjiler, bağırsak hastalıkları ve davranış sorunlarıyla da bağlantılı olabileceğini ifade etti.

Bu nedenle çocukların beslenmesinde şeker içeriği yüksek yiyecek ve içeceklerin tüketiminin kontrol altında tutulmasının sağlıklı büyüme ve gelişme açısından önem taşıdığı vurgulanıyor.

Şekerli içecek tüketiminde dikkat çeken artış

Türkiye’de çocukların şekerli içecek tüketimine ilişkin araştırmalardan elde edilen veriler de dikkat çekiyor.

Prof. Dr. Özmert, Türkiye’de 2013, 2016 ve 2022 yıllarında ilkokul çağındaki 7-8 yaş grubu çocuklarla gerçekleştirilen çalışmalarda her gün veya sıklıkla şekerli içecek tüketen çocukların oranının sırasıyla yüzde 12,7, yüzde 18,4 ve yüzde 42,3 olarak ölçüldüğünü aktardı.

Şekerli içecek tüketimindeki bu artışın çocukluk çağı obezitesi açısından önemli bir risk oluşturduğuna işaret eden Özmert, durumun önlem alınmasını gerektirdiğini belirtti.

Özellikle şekerli içeceklerin kısa sürede yüksek miktarda şeker ve kalori alınmasına yol açabilmesi, çocukların beslenme alışkanlıkları açısından önem taşıyor.

Ailelerin beslenme alışkanlıkları çocukları etkiliyor

Çocukların şeker içeriği yüksek yiyecek ve içeceklere yönelmesinde yalnızca okul veya çevresel faktörlerin değil, ailelerin tüketim alışkanlıklarının da etkili olduğu belirtiliyor.

Prof. Dr. Özmert, ailelerin kendi beslenme ve tüketim alışkanlıklarının çocuklar açısından bir rol model oluşturduğuna dikkat çekti. Bu nedenle çocukların sağlıklı beslenme alışkanlığı kazanmasında ailelerin davranışlarının da önemli olduğu vurgulandı.

Çocukların günlük yaşamında şekerli içeceklerin ve yüksek şeker içeren ürünlerin yerine daha sağlıklı beslenme seçeneklerinin teşvik edilmesi, uzmanların üzerinde durduğu konular arasında yer alıyor.

Okul kantinleri için düzenleme çağrısı

Çocukların günün önemli bir bölümünü geçirdiği okullardaki beslenme ortamının da sağlıklı seçimleri desteklemesi gerektiği belirtiliyor.

Prof. Dr. Özmert, okul kantinlerine yönelik düzenlemelerin bütün bileşenleriyle uygulanması gerektiğini ifade etti. Bunun yanı sıra okullarda eş zamanlı olarak bir öğün sağlıklı yemek hizmeti verilmesinin de çocukların beslenme alışkanlıklarının iyileştirilmesine katkı sağlayabileceğini belirtti.

Uzman değerlendirmesine göre okul ortamında sağlıklı beslenme seçeneklerinin artırılması, çocukların büyüme ve gelişme döneminde ihtiyaç duydukları dengeli beslenmeye ulaşabilmeleri açısından önemli bir destek sağlayabilir.

Çocuk sağlığında sağlıklı beslenmenin önemi

Çocukluk döneminde kazanılan beslenme alışkanlıkları, ilerleyen yaşlardaki sağlık durumunu da etkileyebiliyor. Bu nedenle uzmanlar, yüksek şeker içeren yiyecek ve içeceklerin tüketiminin sınırlandırılması ve çocukların dengeli beslenmesinin desteklenmesi gerektiğine dikkat çekiyor.

NBŞ'nin içerdiği fruktoz oranı üzerinden yapılan değerlendirmelerin yanı sıra, toplam şeker tüketiminin de kontrol edilmesi gerektiği vurgulanıyor. Ailelerin bilinçli tüketim alışkanlıkları edinmesi, okullarda sağlıklı gıdalara erişimin artırılması ve çocukların beslenme konusunda desteklenmesi, sağlıklı büyüme ve gelişme açısından öne çıkan başlıklar arasında bulunuyor.