Dünyada Her Gün 1 Milyardan Fazla Öğün Çöpe Gidiyor

Dünyada milyonlarca insan yeterli gıdaya ulaşmakta güçlük çekerken tüketilebilecek büyük miktarda yiyecek çöpe atılıyor.

Birleşmiş Milletler Çevre Programının (UNEP) yayımladığı Gıda İsrafı Endeksi Raporu, sorunun boyutlarını çarpıcı rakamlarla ortaya koydu.

Rapordaki hesaplamalara göre dünya genelinde hanelerde her gün en az bir milyar öğüne eşdeğer yenilebilir yiyecek israf ediliyor.

Dünyada Bir Yılda Ne Kadar Gıda İsraf Ediliyor?

UNEP'in 2024 yılında yayımladığı rapor, 2022 yılına ilişkin küresel verileri esas alıyor.

Rapora göre 2022 yılında hane, yeme-içme hizmetleri ve perakende satış aşamalarında yaklaşık 1,05 milyar ton gıda atığı oluştu.

Bu miktar, tüketicilere sunulan gıdaların yaklaşık yüzde 19'una karşılık geliyor.

Ancak toplam gıda atığı hesabında tüketilemeyen kabuk, kemik ve benzeri parçalar da bulunuyor.

Bu nedenle rapordaki toplam atık miktarı ile yenilebilir öğün eşdeğeri hesabının aynı gösterge olmadığına dikkat etmek gerekiyor.

İsrafın En Büyük Bölümü Evlerde

UNEP verilerine göre gıda israfının yüzde 60'ı hanelerde meydana geliyor.

Yeme-içme hizmetlerinin payı yüzde 28, perakende satışın payı ise yüzde 12.

Hanelerde ortaya çıkan toplam atık miktarı 2022 yılında yaklaşık 631 milyon ton olarak hesaplandı.

Bu sonuç, gıda israfının yalnızca restoran ve marketlerin sorunu olmadığını gösteriyor.

Kişi Başına Ne Kadar Yiyecek İsraf Ediliyor?

UNEP'in araştırmasında hanelerde kişi başına yıllık ortalama gıda atığı miktarı yaklaşık 79 kilogram olarak hesaplandı.

Ancak bu sayı bütün ülkelerde yaşayan her kişinin aynı miktarda gıda attığı anlamına gelmiyor.

Küresel ortalamalar; ülkelerin tüketim alışkanlıkları, gelir düzeyleri, iklim koşulları ve gıda saklama imkânlarına göre değişebiliyor.

İsraf Yalnızca Zengin Ülkelerde mi Görülüyor?

Araştırmanın dikkat çekici sonuçlarından biri, gıda israfının yalnızca yüksek gelirli ülkelerde görülen bir sorun olmadığı.

UNEP, farklı gelir gruplarındaki ülkelerin kişi başına hane gıda atığı miktarlarının birbirine yakın olabildiğini belirtiyor.

Bu nedenle küresel mücadelede hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerdeki tüketim ve üretim alışkanlıklarının dikkate alınması gerekiyor.

İsraf Edilen Yiyeceklerin Ekonomik Bedeli

Gıda israfı yalnızca çöpe atılan yiyecek miktarından ibaret değil.

Bir gıdanın üretimi sırasında kullanılan su, enerji, tarım arazisi, gübre, ulaşım ve iş gücü de bu süreçten etkileniyor.

UNEP'in değerlendirmelerine göre gıda kaybı ve israfı, küresel sera gazı salımlarının yaklaşık yüzde 8 ila 10'uyla ilişkili.

Bu oran, yalnızca evlerde çöpe atılan yemekleri değil, gıda kayıp ve israfının daha geniş kapsamını ifade ediyor.

Evlerde Gıda İsrafı Nasıl Azaltılabilir?

Tüketicilerin alışveriş öncesinde ihtiyaçlarını belirlemesi, ürünlerin saklama koşullarına dikkat etmesi ve yemekleri uygun miktarda hazırlaması israfın azaltılmasına katkı sağlayabiliyor.

Son tüketim tarihi ile tavsiye edilen tüketim tarihi arasındaki farkın bilinmesi de önemli.

Bozulma riski taşıyan gıdaların güvenli saklama kurallarına uygun biçimde değerlendirilmesi gerekiyor.

Birleşmiş Milletlerden 2026 Yılında Yeni Vurgu

Birleşmiş Milletler, 20 Eylül 2026 Dünya Temizlik Günü kapsamında gıda israfını yeniden küresel gündemin merkezine taşıdı.

Bu yılın teması, temiz tabaklardan temiz şehirlere uzanan bir yaklaşımı öne çıkardı.

BM, gıda israfının azaltılmasının hem kaynak kullanımını hem de şehirlerdeki atık yönetimini olumlu etkileyebileceğine dikkat çekti.

Önemli ayrıntı: Bir milyar öğün hesabı, 2026 yılında yapılmış yeni bir sayımdan değil, UNEP'in 2022 verilerini inceleyen 2024 raporundan geliyor. Bu rakam, 2026 yılında da Birleşmiş Milletler tarafından hatırlatıldı.