84 mineral içeren tuzlu su Sivas’ta havuzlarda işleniyor

Sivas’ta yerin 50 metre altından çıkarılan tuzlu su, havuzlarda güneş ve rüzgârın etkisiyle buharlaştırılıyor. Tabanında biriken tuz ise ekim ayında hasat edilerek yıkama, kurutma, kırma ve öğütme aşamalarının ardından sofralara ulaştırılıyor.

Kent merkezine 10 kilometre uzaklıktaki Bingöl köyünde bulunan tuzla, birçok il ve ülkeden talep görüyor. Yaklaşık 84 farklı mineral barındıran tuzlu su, pompalarla tuz havuzlarına aktarılıyor. Havuzlarda bekletilen suyun ham kısmı buharlaşırken tuz tabana çöküyor.

Üretimde kullanılan havuzların her biri 3 bin ila 4 bin metrekare büyüklüğünde. Güneş ve rüzgârın etkisiyle buharlaşmanın hızlandırıldığı alanda, önceki yıllara göre daha fazla makine kullanılıyor. Hasat sırasında havuzlarda biriken tuz, insan gücüyle toplanıyor.

Havuzlarda buharlaşma süreci sürüyor

Tuz üreticisi Fikri Çiçek, işçilik maliyetlerini azaltmak ve üretimi artırmak amacıyla sistem değişikliğine gittiklerini belirtti.

"Sistemimizi değiştirmemizin öncelikli sebebi işçilik. İşçi bulamadığımız için sistemimizi komple değiştirdik ve daha çok makineleşmeye geçtik. Makineleşmeye geçmemizin birinci sebebi işçilik, ikincisi ise üretimimizi artırmak. Her biri 3 bin ila 4 bin metrekare olan havuzlarımız var. Bu havuzlarda buharlaşmayı daha hızlı hale getirdik. Rüzgarın esmesi ve güneşin etkisiyle üretimimiz daha da arttı"

Üretim takviminde yağış ve hava sıcaklığı belirleyici oluyor. Yağmurlar ile soğuk havanın geçmesinin ardından havuzların temizliği ve bakımı yapılıyor. Daha sonra yer altından çıkarılan tuzlu su havuzlara yeniden veriliyor.

Çiçek, tuzlu suyun yüzde 25’inin tuz, yüzde 75’inin ise ham sudan oluştuğunu söyledi. Ham suyun buharlaşmasıyla tuzun tabana çöktüğünü belirten Çiçek, hasadın ekim ayının 15’i gibi başlamasının beklendiğini aktardı.

"Şu anda hasat için gün sayıyoruz"

Çiçek, bu yılki üretimin yağışlara bağlı olarak değişeceğini belirterek şunları söyledi:

"Öncelikle yağmurların ve soğuk havanın geçmesini bekleriz. Yağmurlar geçtikten sonra havuzlarımızın temizliği ve bakımı başlar. Daha sonra yerin 50 metre altındaki tuzlu suyumuzu bu havuzlara tekrar veririz. Bu suyun yüzde 25’i tuz, yüzde 75’i ise ham sudur. Ham suyu buharlaştırarak geriye kalan yüzde 25’lik kısmın tabana çökmesini sağlarız. Burada da ekim ayının 15’i gibi hasada giriyoruz. Bu sistem sayesinde hem işçilikten tasarruf ettik hem de üretimimizi artırdık. Bu yönde işlerimiz de daha kolay hale geldi. Hasat açısından beklentimiz ise yağışların nasıl geçeceğiyle yakından ilgili. Yaz döneminde yağış olması bizim için çok önemli. Eğer yazın yağışlar devam ederse hasadımız ve üretim oranımız düşüyor. Havaların çok sıcak ve kurak geçmesi ise üretimimizi artırıyor. Örneğin geçen sene kurak geçti ve mevsim bizim açımızdan güzel geçti. Ancak bu sene, bildiğiniz üzere, geçen hafta Sivas’ta aşırı yağış oldu. İki gün sonra da yağış bekleniyor. Bu yağışlardan sonra üretimimizin düşeceğini öngörüyoruz. Geçen sene yaklaşık bin ton ile bin 500 ton arasında tuz üretimimiz oldu. Ancak bu sene ne kadar üretim yapacağımızı henüz bilmiyoruz. Nasibimizde ne varsa onu alacağız inşallah. Şu anda hasat için gün sayıyoruz"

Tuz fabrikada işleniyor

Havuzlardan alınan tuz, üretim alanından fabrikaya götürülüyor. Burada yıkama işlemi yapıldıktan sonra kurutulan tuz kırılıyor ve öğütülüyor. Son aşamada paketlenen ürünler, müşterilerin talebine göre ince, kalın veya elenmiş olarak hazırlanıyor.

Üreticisinden iyot uyarısı

Fikri Çiçek, kaynak tuzlarında iyot bulunmadığını, bu maddenin fabrikasyon işlem sırasında sonradan eklendiğini söyledi.

"Hasadımızı aldıktan sonra tuzu fabrikamıza getiriyoruz. Fabrikada tuzun yıkama işlemi yapılıyor. Ardından kurutma, kırma ve öğütme işlemlerinden geçiriliyor. Son olarak paketleme yapılıyor. Müşterinin isteğine göre tuzu ince, kalın veya elenmiş şekilde hazırlayarak vatandaşların hizmetine sunuyoruz. Bizim tuzlarımız kaynak tuzu. Kaynak tuzlarında iyot bulunmaz. İyot ayrı bir maddedir ve sonradan tuzun içerisine ilave edilir. Bu da kimyasal bir üründür. Doktorlarımız, iyot ihtiyacının tuzdan karşılanması gerektiğini söylüyor. Ancak burada bilinen bir yanlışlık var. İyot, bildiğiniz üzere deniz ürünlerinde ve bazı doğal ürünlerde bulunuyor. Tuzdaki iyot ise sonradan eklenen bir maddedir. İyot, uçucu bir maddedir. Fabrikasyon tuzlarda iyot, tuzun içerisine püskürtülerek ekleniyor. Torbanın ağzı açıldığında ve tuz sıcak bir ortamda beklediğinde iyot uçabiliyor. Geriye ise kimyasal madde kalıyor. Vatandaş da bunu bilmeden alıyor. İyot ihtiyacımızı doğal ürünlerden karşılamamız gerekiyor. Kimyasal madde ekleyerek doğal tuzumuzu bozmayalım"

Geçen yıl bin ton ile bin 500 ton arasında üretim yapılan tuzla, bu sezon hasat günlerini bekliyor. Bu yıl elde edilecek miktar ise yağışların seyrine göre netleşecek.