133 yıl sonra: Muallim Nâcî’nin yarım kalan eseri yayımlandı

Sivas Cumhuriyet Üniversitesi (SCÜ), Sultan II. Abdülhamid’in isteğiyle yazılmaya başlanan ve Muallim Nâcî’nin vefatı nedeniyle yarım kalan ‘Osmanlı Tarihi’ eserini ilk kez Latin harflerine aktarıp yayımladı. Eser, yazarının ölümünden 133 yıl sonra okuyucuyla buluştu.

Muallim Nâcî, yaşadığı dönemin tanınmış şair ve yazarları arasında yer alıyordu. Tarih kayıtlarına göre, 1890 yılı sonunda Ertuğrul Gazi hakkında bir piyes kaleme alarak Sultan II. Abdülhamid’e sundu. Bu çalışmanın ardından, 7 Nisan 1891 tarihinde hükümdar tarafından Osmanlı tarihini yazmakla görevli “Târîh-nüvîs-i selâtîn-i âl-i Osmân” memurluğuna tayin edildi.

“Târîh-nüvîs-i selâtîn-i âl-i Osmân”

Bu görevle birlikte Osmanlı tarihini derlemeye ve kaleme almaya başlayan Muallim Nâcî, önce Ertuğrul Gazi’nin hayatını yazdı. Ardından Sultan Osman, Sultan Orhan ve I. Murad (Hudâvendigâr) dönemlerini ele aldı. Çalışma, yazarın 1893 yılında henüz 44 yaşındayken vefat etmesiyle tamamlanamadı.

Eser arşivlerdeki nüshalarla hazırlandı

Yarım kalan metin, uzun yıllar boyunca arşivlerdeki el yazması nüshalar arasında kaldı. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi öncülüğünde yürütülen çalışma kapsamında, Devlet Arşivleri Başkanlığı’nda bulunan orijinal nüshalar esas alındı. Prof. Dr. Adem Ceyhan’ın inceleme ve çeviri çalışmasıyla metin Latin harflerine aktarıldı.

Eserin yayımlanmasıyla birlikte Muallim Nâcî’nin Ertuğrul Gazi’den başlayarak ilk üç Osmanlı sultanının dönemlerine ilişkin kaleme aldığı bölümler erişilebilir hale geldi. Metin, yalnızca hükümdarların hayatlarını değil, Osmanlı Devleti’nin kuruluş sürecindeki gelişmeleri ve dönemin tarih anlayışını da yansıtıyor.

İlk üç Osmanlı sultanının dönemi anlatılıyor

‘Osmanlı Tarihi’nde Ertuğrul Gazi’nin ardından Sultan Osman, Sultan Orhan ve I. Murad’ın (Hudâvendigâr) dönemleri sırasıyla ele alınıyor. Muallim Nâcî’nin çalışması, Osmanlı tarih yazıcılığının 19. yüzyılın sonlarındaki örneklerinden biri olarak değerlendiriliyor.

Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi bünyesinde hazırlanan yayın, tarih araştırmalarının yanı sıra edebiyat tarihi açısından da kaynak niteliği taşıyor. Muallim Nâcî’nin kaleme aldığı bölümler, yazarın tarih anlatımını ve dönemin siyasi gelişmelerine yaklaşımını kendi metni üzerinden izleme imkânı sunuyor.

1893’te yarım kalan çalışma, el yazması orijinal nüshalar karşılaştırılarak yeniden okundu ve Latin harfleriyle yayımlandı. Böylece Sultan II. Abdülhamid’in talimatıyla başlayan Osmanlı tarihi çalışması, yazarının vefatından 133 yıl sonra tamamlanmış bir yayın süreciyle günümüz okuyucusuna ulaştı.