Çocuklarla İlgili Yeni Dönem Başladı!

Çocukların adli süreçlerdeki durumuna ilişkin önemli düzenlemeler içeren Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunda kabul edilen düzenlemeyle çocukların ceza sorumluluğu, yargılama süreçleri, ceza infaz kurumlarında tutulma şartları ve çocuklara yönelik koruyucu ve destekleyici tedbirlerde kapsamlı değişiklikler yapıldı.

Yeni düzenleme yalnızca çocukların adli süreçlerini kapsamıyor. Çocukların erişebileceği şekilde ateşli silahların muhafaza edilmesi, amaç dışı bıçak taşıma ve satışına yönelik yaptırımlar, aile hukukundan doğan yükümlülüklerin ihlali ve çocukların bağımlılıklardan korunmasına ilişkin yeni hükümler de kanunda yer aldı.

Çocuğun erişebileceği silaha yeni ceza

Yapılan düzenlemeler kapsamında Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun'a yeni bir madde eklendi.

Buna göre, ateşli silahını dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı biçimde muhafaza ederek silahın bir çocuk tarafından ele geçirilmesine neden olan kişi, eylemi daha ağır bir suçu oluşturmuyorsa 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılacak.

Düzenlemeyle özellikle çocukların ateşli silahlara erişiminin önlenmesi ve silah sahiplerinin muhafaza sorumluluğunun güçlendirilmesi amaçlanıyor.

12-15 yaş grubundaki çocukların ceza sorumluluğu yeniden düzenlendi

Türk Ceza Kanunu'nda yapılan değişikliklerle çocukların yaş gruplarına göre ceza sorumluluklarına ilişkin hükümler yeniden düzenlendi.

Fiili işlediği sırada 12 yaşını doldurmuş ancak 15 yaşını doldurmamış olan çocukların, işledikleri fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamaması veya davranışlarını yönlendirme yeteneğinin yeterince gelişmemiş olması halinde ceza sorumluluğu bulunmayacak.

Bu çocuklar hakkında çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanacak.

Ancak çocuğun işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneğinin bulunduğunun tespit edilmesi halinde farklı bir ceza rejimi uygulanacak.

Bu kapsamda suçun ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirmesi halinde 13 yıldan 18 yıla, müebbet hapis cezasını gerektirmesi halinde ise 10 yıldan 12 yıla kadar hapis cezası verilebilecek.

Diğer cezalar bakımından ise yarı oranında indirim uygulanacak ve her fiil için verilecek hapis cezası 9 yılı aşamayacak.

15-18 yaş grubunda ceza indirimi yeniden belirlendi

Fiili işlediği sırada 15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını doldurmamış çocuklar bakımından da yeni ceza hükümleri getirildi.

Suçun ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirmesi halinde 19 yıldan 27 yıla kadar, müebbet hapis cezasını gerektirmesi halinde ise 15 yıldan 18 yıla kadar hapis cezasına hükmedilebilecek.

Diğer cezalar bakımından üçte bir oranında indirim uygulanacak ve her fiil için verilecek hapis cezası 15 yılı geçemeyecek.

Ayrıca kasten öldürme ve ağırlaşmış yaralama suçlarında, somut olayın özellikleri dikkate alınarak bazı durumlarda yaş indirimi uygulanmamasına imkan tanındı.

Bu değerlendirmede kastın ağırlığı, suçun amacı ve saiki, suçun işleniş biçimi ve kişinin daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı hapis cezasına mahkum edilip edilmediği gibi unsurlar dikkate alınabilecek.

Hakime 12-15 yaş grubu için takdir yetkisi

Yeni düzenlemeyle 12-15 yaş grubundaki çocuklara bir üst yaş grubunun ceza rejiminin uygulanabilmesi konusunda da hakime takdir yetkisi verildi.

Böylece çocuğun yaşı, gelişimi ve somut olayın özelliklerinin değerlendirilerek ceza sorumluluğunun belirlenmesinde daha kapsamlı bir hukuki değerlendirme yapılmasının önü açıldı.

Aile hukukundan doğan yükümlülüklerin cezaları artırıldı

Kanunla aile hukukundan kaynaklanan bazı yükümlülüklerin ihlaline ilişkin cezalar da artırıldı.

Aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek olma yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişiye, şikayet üzerine verilecek hapis cezası 1 yıla kadar olmaktan çıkarılarak 3 aydan 2 yıla kadar olarak düzenlendi.

Hamile olduğunu bildiği eşini veya sürekli birlikte yaşadığı ve kendisinden gebe kaldığını bildiği evli olmayan kadını çaresiz durumda terk eden kişiye yönelik hapis cezasının alt ve üst sınırları da artırıldı.

Daha önce 3 aydan 1 yıla kadar olan ceza, yeni düzenlemeyle 6 aydan 2 yıla kadar hapis şeklinde uygulanacak.

Çocukların kasten öldürülmesi veya ağırlaşmış yaralama sonucunda belirtilen ağır sonuçların ortaya çıkması halinde ise cezanın yarısından 2 katına kadar artırılabilmesine yönelik hükümler getirildi.

Velayet hakkı kaldırılmış olsa dahi, alkol, uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanımı ya da onur kırıcı davranışlar nedeniyle çocuğunun ahlakını, güvenliğini veya sağlığını ağır şekilde tehlikeye atan anne veya babaya uygulanacak hapis cezası da artırıldı. Bu ceza 1 yıldan 3 yıla kadar hapis olarak belirlendi.

Çocukların yargılama sürecinde sosyal inceleme şartı

Ceza Muhakemesi Kanunu'nda yapılan düzenlemeyle 15 yaşını doldurmamış çocuklar bakımından sosyal inceleme raporlarına ilişkin yeni hükümler getirildi.

Mahkemeye iddianame ve soruşturma evrakının verilmesinden itibaren 15 gün içinde soruşturma aşamasına ilişkin belgeler incelenecek. Eksik veya hatalı noktaların tespit edilmesi halinde, 15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yaptırılmadan hazırlanan iddianamenin Cumhuriyet Başsavcılığına iadesine karar verilecek.

Ayrıca 15 yaşını doldurmamış çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırılması zorunlu hale getirildi.

15 yaşını doldurmuş çocuk hakkında sosyal inceleme yapılmaması halinde ise Cumhuriyet savcısı, mahkeme veya çocuk hakimi tarafından bu durumun gerekçesinin iddianamede veya kararda gösterilmesi gerekecek.

Çocuk hükümlüler için cezaevi sistemi değişiyor

Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'da yapılan değişiklikle çocuk hükümlülerin ceza infaz süreçleri yeniden düzenlendi.

Yeni sistemde çocuk hükümlülerin cezalarının doğrudan çocuk eğitimevlerinde infaz edilmesine başlanması yerine, infaz süreci çocuk kapalı ceza infaz kurumlarında başlayacak.

Çocuğun iyi halinin tespit edilmesi halinde ise çocuk eğitimevine ayrılmasına karar verilebilecek.

12-18 yaş arasındaki çocuklar; cinsiyetleri, fiziki gelişim durumları ve işledikleri suçların türleri dikkate alınarak çocuk kapalı ceza infaz kurumlarının farklı bölümlerinde barındırılacak.

Çocukların eğitimevine ayrılması uzmanlar tarafından değerlendirilecek

Çocuk hükümlünün çocuk kapalı ceza infaz kurumundan çocuk eğitimevine gönderilmesine ilişkin karar, idare ve gözlem kurulu tarafından yapılan değerlendirme sonucunda verilecek.

Bu değerlendirmeye psikolog, pedagog, çocuk gelişimcisi, sosyal çalışmacı, psikolojik danışman, rehberlik uzmanı, öğretmen ve Türkiye Barolar Birliği Çocuk Hakları Komisyonu tarafından görevlendirilecek avukat gibi uzmanlardan en az biri katılacak.

Değerlendirmeler en geç üç ayda bir yapılacak.

Tutum ve davranışları olumsuz değerlendirilen çocuk hükümlülerin yeniden değerlendirilmesi için geçecek süre ise 6 ayı aşamayacak.

Bazı çocuk hükümlüler doğrudan eğitimevine alınacak

Kasıtlı suçlardan toplam 3 yıl veya daha az, taksirli suçlardan ise toplam 5 yıl veya daha az hapis cezasına mahkum edilen çocuk hükümlülerin cezaları doğrudan çocuk eğitimevlerinde yerine getirilecek.

Ancak çocuk eğitimevinde bulunan ve firar eden veya başka bir fiil nedeniyle hakkında tutuklama kararı verilen çocuklar, idare ve gözlem kurulu kararıyla çocuk kapalı ceza infaz kurumuna gönderilebilecek.

Aynı şekilde kesinleşmiş disiplin cezası bulunan veya kurum düzeni ve kişi güvenliği açısından tehlike oluşturan eylemleri bulunan çocuklar da çocuk kapalı ceza infaz kurumlarına gönderilebilecek.

Amaç dışı bıçak taşıma ve satışına yeni yasak

Kanunla Kabahatler Kanunu'na “Amaç dışı bıçak taşıma” başlığıyla yeni bir madde eklendi.

Buna göre Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun kapsamı dışında kalan bıçaklar ile diğer kesici, delici veya bereleyici aletlerin ruhsatlandırılmış iş yerleri dışında satılması ve sergilenmesi yasaklanacak.

Bu düzenleme 1 Aralık 2026 tarihinde yürürlüğe girecek.

Ayrıca söz konusu bıçak ve aletlerin 18 yaşından küçük çocuklara satılması, çocuklar tarafından satın alınması veya taşınması yasaklanacak.

Yasağa uymayanlara 5 bin lira, kabahate konu bıçak veya aletlerin sayı ya da nitelik bakımından vahim olması halinde ise 10 bin lira idari para cezası uygulanacak.

Kabahatin konusunu oluşturan veya kabahatin işlenmesiyle elde edilen eşyanın mülkiyetinin kamuya geçirilmesine de karar verilebilecek.

Bu hükümlerin internet ve mesafeli satışlar açısından da uygulanması öngörülüyor.

Ancak bir sanat veya mesleğin icrası ile eğitim amacıyla gerekli olan bıçak, şiş ve benzeri araçların icra yerinde ve işi yapan kişiler tarafından kullanılması, bulundurulması ve taşınması bu yasak kapsamında değerlendirilmeyecek.

Ceza sorumluluğu olmayan çocuklara yeni yönlendirme tedbirleri

Çocuk Koruma Kanunu'na ceza sorumluluğu bulunmayan adli süreçteki çocuklar için “yönlendirme tedbirleri” getirildi.

Yeni tedbirler beş ana başlık altında uygulanabilecek:

• Sosyal ve toplumsal hizmetler tedbiri,
• Dijital risklerden korunma tedbiri,
• Kitap ve kütüphane tedbiri,
• Çevreye saygı ve çevre temizliği tedbiri,
• Tütün, nikotin, alkol, kumar, uyuşturucu ve uyarıcı madde ile davranışsal bağımlılık tedbiri.

Sosyal ve toplumsal hizmetler kapsamında çocukların spor kulüpleri, gençlik merkezleri ve spor tesisleri gibi alanlarda 20 saatten 300 saate kadar psikososyal gelişimlerine katkı sağlayacak faaliyetlerde bulunmalarına karar verilebilecek.

Çocukların dijital risklerden korunmasına yönelik takip

Yeni düzenlemede çocukların dijital risklerden korunmasına yönelik özel bir tedbir de yer aldı.

Bu kapsamda çocuğun kullandığı telefon, telefon hattı, bilgisayar, tablet ve benzeri dijital cihazların belirli bir süre boyunca denetime açılması ve riskli olarak tanımlanan bazı platform, uygulama ve mecralara erişimin engellenmesi kararı alınabilecek.

Takip süresi 3 aydan az, 2 yıldan fazla olmamak üzere uygulanabilecek.

Bu süreçte Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu ile Siber Güvenlik Başkanlığının görev alması öngörülüyor.

Kitap, çevre ve bağımlılıkla mücadele tedbirleri

Kitap ve kütüphane tedbiri kapsamında çocukların kütüphane ve okuma salonlarında görev alması veya belirlenen eserleri okuması sağlanabilecek.

Çevreye saygı ve çevre temizliği tedbiri kapsamında ise çocukların park, bahçe ve sahil gibi alanlarda 20 ila 300 saat arasında çevre temizliği yapmaları, bitki bakımı, ağaçlandırma ve çiçeklendirme faaliyetlerine katılmaları kararlaştırılabilecek.

Bağımlılıklarla mücadele kapsamında ise çocukların tütün, nikotin, alkol, kumar, uyuşturucu ve uyarıcı maddeler ile davranışsal bağımlılıklara yönelik tedavi ve rehabilitasyon programlarına katılması sağlanabilecek.

Bu tedbirlerin uygulanmasında ihtiyaç duyulması halinde kolluktan yardım istenebilecek.

Acil korunma kararında 24 saatlik süre

Çocuk Koruma Kanunu'na eklenen yeni hükümlerle sağlık açısından ciddi risk altında bulunan çocuklar için de yeni bir süreç oluşturuldu.

Akıl hastalığı, akıl zayıflığı, alkol, uyuşturucu veya uyarıcı madde bağımlılığı, davranışsal bağımlılık ya da ağır tehlike oluşturan bulaşıcı hastalık nedeniyle kendisi veya başkaları açısından ciddi tehlike oluşturduğu değerlendirilen çocuklar için özel prosedür uygulanacak.

Çocuğun tedaviye ihtiyaç duyduğunun uzman hekim tarafından tespit edilmesi halinde, acil korunma kararı alınması amacıyla 24 saat içinde rapor düzenlenecek.

Sağlık kurumu, raporun düzenlenmesinden itibaren en geç 24 saat içerisinde çocuk hakiminden talepte bulunacak.

Başvurunun ardından en geç 48 saat içinde üç uzman hekimden oluşan resmi sağlık kurulunun raporu mahkemeye sunulacak. Hakim de başvuru ve sağlık kurulu raporunu değerlendirerek talep hakkında en geç 48 saat içinde karar verecek.

“Suça sürüklenen çocuk” ifadesi değiştirildi

Kanunla çocuklara ilişkin mevzuatta kullanılan “suça sürüklenen” ifadesi de değiştirildi.

Bundan sonra Çocuk Koruma Kanunu'nda bu ifade yerine “adli süreçteki” ibaresi kullanılacak.

Çocuk hakkında kamu davası açılması halinde durum, gerekli idari tedbirlerin alınması amacıyla Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığının il veya ilçe müdürlüklerine bildirilecek.

Ayrıca sosyal hizmetler, ceza muhakemesi ve çocuk koruma mevzuatındaki ilgili maddelerde de aynı terminoloji değişikliği yapılacak.

Koruyucu tedbirlere uymayanlara tazyik hapsi

Çocuk hakkında verilen koruyucu ve destekleyici tedbirlerin gereklerine aykırı hareket eden anne, baba, vasi veya çocuğun bakım ve gözetiminden sorumlu kişiler için de yeni yaptırım getirildi.

İhlal edilen tedbirin niteliğine ve aykırılığın ağırlığına göre çocuk hakimi kararıyla 3 günden 10 güne kadar tazyik hapsi uygulanabilecek.

Bu kararlara karşı itiraz yolu açık olacak. Kesinleşen tazyik hapsi kararları Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yerine getirilecek.

Yeni düzenlemeyle çocukların adli süreçlerde korunması, eğitim ve rehabilitasyon imkanlarının güçlendirilmesi, dijital ve fiziksel risklerden uzak tutulması ve ailelerin sorumluluklarının artırılması yönünde kapsamlı bir hukuki çerçeve oluşturuldu.