Hamsi mi Somon mu? Protein Verileri Şaşırttı

Sofraların en sevilen balıklarından hamsi ile somonun besin değerleri yeniden gündemde. Özellikle hamsinin somondan daha fazla protein içerdiği ve 100 gram hamside yaklaşık 29 gram protein bulunduğu yönündeki bilgiler sosyal medyada ve çeşitli haberlerde paylaşılmaya başladı.

ABD Tarım Bakanlığına bağlı FoodData Central verileri incelendiğinde 28,89 gramlık protein değerinin gerçekten bulunduğu, ancak bu rakamın taze hamsiye değil, yağda konserve edilmiş ve yağı süzülmüş Avrupa ançuezine ait olduğu görülüyor.

Türkiye'nin resmi besin veri tabanındaki rakamlar ise taze hamsi için farklı bir tablo ortaya koyuyor.

Taze Hamside Protein Ne Kadar?

Tarım ve Orman Bakanlığı bünyesindeki Ulusal Gıda Kompozisyon Veri Tabanı TürKomp'a göre hamsinin yenilebilir 100 gramında ortalama 16,95 gram protein bulunuyor.

Ölçümlerde protein miktarının 16,53 ile 17,83 gram arasında değiştiği belirtiliyor. Aynı miktardaki hamsinin ortalama enerji değeri 197 kalori, toplam yağ miktarı ise 14,36 gram olarak kaydediliyor.

ABD FoodData Central'daki çiğ Avrupa ançuezi verisi ise 100 gramda yaklaşık 20,35 gram protein gösteriyor.

Dolayısıyla balığın türü, yetiştiği bölge, hazırlanış şekli ve su kaybı gibi faktörler protein miktarında belirgin farklılıklara neden olabiliyor.

29 Gramlık Rakam Nereden Geliyor?

Hamsiyle ilgili kafa karışıklığının temelinde ürünlerin aynı koşullarda karşılaştırılmaması bulunuyor.

FoodData Central'da 100 gram yağda konserve edilmiş ve süzülmüş Avrupa ançuezinde 28,89 gram protein bulunuyor. Bu üründeki su oranı yaklaşık yüzde 50 seviyesinde.

Çiğ Avrupa ançuezinde ise protein yaklaşık 20,35 gram seviyesinde ve su oranı daha yüksek.

Bu nedenle konserve ve su kaybetmiş bir balığın 100 gramındaki protein yoğunluğunun taze balığa göre yükselmesi doğal.

Pişirme ve işleme protein değerini neden değiştiriyor?

Balık pişirildiğinde veya işlendiğinde özellikle su miktarı azalabiliyor. Aynı ağırlığın içinde daha az su bulunması, protein ve diğer besinlerin 100 gram başına daha yoğun görünmesine yol açabiliyor.

Bu nedenle "100 gram hamsi" denilirken ürünün çiğ mi, pişmiş mi, konserve mi veya yağı süzülmüş mü olduğunun belirtilmesi gerekiyor.

Somonda Protein Ne Kadar?

USDA verilerinde kuru ısıyla pişirilmiş çiftlik Atlantik somonunun 100 gramında yaklaşık 22,1 gram protein bulunuyor.

Aynı porsiyonda yaklaşık 12,35 gram yağ ve 206 kalori bulunuyor.

Bu rakamlar doğrudan karşılaştırıldığında pişmiş somonun protein miktarı, Türkiye'deki TürKomp verilerinde yer alan taze hamsinin ortalama protein değerinden daha yüksek.

Buna karşılık yağda konserve ve süzülmüş ançuez verisi kullanıldığında hamsigiller grubundaki değer somonu geçebiliyor.

Bu nedenle "hamsi kesin olarak somondan daha fazla protein içeriyor" şeklinde tek bir sıralama yapmak bilimsel açıdan doğru değil.

Hamsinin Asıl Gücü Omega-3 İçeriğinde

Protein tartışmasının ötesinde hamsinin beslenme açısından dikkat çeken önemli bir özelliği bulunuyor: omega-3 yağ asitleri.

TürKomp verilerine göre 100 gram hamside ortalama 1,716 gram EPA ve 2,143 gram DHA bulunuyor.

Bu iki önemli omega-3 yağ asidinin toplamı yaklaşık 3,86 grama ulaşıyor.

Türkiye'de yaygın tüketilen balık türlerini inceleyen bilimsel bir çalışmada da hamsi ve uskumrunun EPA ve DHA açısından dikkat çekici değerlere sahip olduğu, hamsinin omega-3/omega-6 oranının araştırılan balıklar arasında yüksek çıktığı bildirildi.

Pahalı Balık Daha Besleyici mi?

Bir balığın fiyatıyla protein miktarı arasında doğrudan bir ilişki bulunmuyor.

Balık fiyatlarında av miktarı, yetiştiricilik maliyetleri, ithalat, mevsim, lojistik, arz-talep dengesi ve balığın türü gibi çok sayıda unsur etkili oluyor.

Dolayısıyla somonun hamsiden daha pahalı olması tek başına daha fazla protein, omega-3 veya genel olarak daha yüksek besin değeri taşıdığı anlamına gelmiyor.

Hamsi de somon da kaliteli protein ve çeşitli besin öğeleri sağlayabilen balıklar arasında bulunuyor. Hangisinin "daha sağlıklı" olduğu ise yalnızca protein miktarına bakılarak belirlenemiyor.

Hamsi Küçük Ama Besin Değeri Güçlü

Türkiye'de sık tüketilen hamsi; protein, yağ asitleri ve özellikle EPA ile DHA içeriği açısından önemli bir besin kaynağı olmaya devam ediyor.

Ancak internette yayılan "100 gram taze hamside 29 gram protein var" bilgisine temkinli yaklaşmak gerekiyor. Bu rakam USDA verilerinde taze hamsiye değil, yağda konserve edilip süzülmüş Avrupa ançuezine karşılık geliyor.

Sonuç olarak hamsinin somondan daha ucuz olması onu besin değeri açısından ikinci plana atmıyor; fakat hamsi ile somonu karşılaştırırken aynı hazırlama yöntemi ve aynı ürün formundaki verilerin kullanılması gerekiyor.