Erdoğan’dan BM İçin Veto Reformu Çağrısı

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Birleşmiş Milletler 81. Genel Kurulu dolayısıyla temaslarını sürdürdüğü New York’ta, Bloomberg için Birleşmiş Milletler sisteminin geleceğine ilişkin bir makale kaleme aldı.

Erdoğan, “BM, Güvenlik Konseyi’nin veto hakkını kaldırmalıdır” başlıklı yazısında küresel karar alma mekanizmalarının günümüz şartlarına uyarlanması gerektiği görüşünü dile getirdi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 20-23 Eylül tarihleri arasındaki ABD ziyareti, BM 81. Genel Kurulu genel görüşmeleri kapsamında gerçekleşiyor. Erdoğan’ın 22 Eylül’de Genel Kurul’a hitap etmesi de programda yer alıyor.

Erdoğan’ın Gündeminde BM Güvenlik Konseyi Vardı

Erdoğan makalesinde son yıllarda yaşanan salgınlar, enerji krizleri, tedarik zincirindeki kırılmalar ve bölgesel çatışmalara işaret ederek, küresel sorunların çözümünün sınırlı sayıdaki ülkenin kararlarına bağlı kalmasının mevcut uluslararası koşullarla uyuşmadığını savundu.

BM Güvenlik Konseyi’nin yapısının hâlâ İkinci Dünya Savaşı sonrasında oluşturulan güç dengesini yansıttığını belirten Erdoğan, daha geniş temsil ve hesap verebilirlik sağlayacak bir reform ihtiyacının bulunduğunu ifade etti.

“Dünya 5’ten Büyüktür” Çağrısına Yeniden Vurgu

Cumhurbaşkanı Erdoğan, uzun süredir dile getirdiği “Dünya 5’ten büyüktür” yaklaşımını makalesinde de gündeme taşıdı.

Erdoğan’a göre farklı bölgelerin tecrübesi, kapasitesi ve siyasi iradesinin küresel ve bölgesel sorunların çözümünde daha fazla yer alması gerekiyor. Ancak makalede öne çıkan öneri, yalnızca Güvenlik Konseyi’ne yeni daimi üyeler eklenmesi değil, mevcut veto sisteminin de değiştirilmesi oldu.

Veto Yetkisinin Kaldırılmasını Önerdi

Erdoğan’ın makaledeki temel önerilerinden biri BM Güvenlik Konseyi daimi üyelerinin veto ayrıcalığının kaldırılması oldu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, yeni ülkelere de veto hakkı verilmesinin mevcut sorunu çözmek yerine ayrıcalıklı yapıyı genişleteceğini savundu. Bu nedenle veto yetkisinin kaldırılmasını, kapsamlı bir reformun başlangıç noktası olarak değerlendirdi.

Erdoğan ayrıca BM Genel Kurulu içerisinde, tek bir devletin uluslararası toplumun çoğunluğunun iradesini kalıcı biçimde engelleyemeyeceği bir sistem için geniş uluslararası destek oluşturulması gerektiğini belirtti.

Genel Kurul’a Daha Fazla Yetki Önerisi

Makaledeki ikinci önemli başlık BM Genel Kurulu’nun rolü oldu.

Erdoğan, Genel Kurul’un yetkilerinin artırılması ve Güvenlik Konseyi üyelerinin belirli süreler için seçimle görevlendirildiği daha hesap verebilir bir yapı oluşturulması gerektiğini savundu. Yeniden görev almak isteyen ülkelerin de Genel Kurul üyelerinin desteğini yeniden kazanması gerektiğini ifade etti.

Bu model, Erdoğan’ın makalesinde mevcut daimi üyelik sistemine alternatif olarak sunduğu reform önerilerinden biri olarak yer aldı.

Küresel Güç Dengelerinin Değiştiğine İşaret Etti

Cumhurbaşkanı Erdoğan, dünya ekonomisi ve siyasetindeki ağırlık merkezlerinin değiştiğini belirterek Asya’nın ekonomik ağırlığının arttığını, Afrika ülkelerinin ise uluslararası kurumlarda daha güçlü temsil taleplerinde bulunduğunu ifade etti.

Gelişmekte olan ülkelerin karar alma mekanizmalarında daha görünür hale geldiğini belirten Erdoğan, uluslararası kurumların bu değişime aynı hızla uyum sağlayamadığı görüşünü dile getirdi.

Finansmana Erişime de Dikkat Çekti

Makale yalnızca Güvenlik Konseyi reformuyla sınırlı kalmadı.

Erdoğan, savaşlar, iklim krizi, düzensiz göç ve ekonomik kırılganlıkların ülkelerin dayanıklı kurumlara ve ekonomilere sahip olmasının önemini artırdığını belirtti.

Gelişmekte olan ülkelerin kalkınma hakkının korunması ve ihtiyaç duydukları finansmana erişimin güvence altına alınması gerektiğini savundu.

Türkiye’nin Reform Arayışına Katkı Sunacağını Belirtti

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye’nin diplomatik ilişkileri ve çok taraflı diplomasi deneyimiyle BM reformuna yönelik girişimlerde rol almaya devam edeceğini ifade etti.

Veto ayrıcalığının kaldırılması, seçilmiş Güvenlik Konseyi üyelerinin karar alma süreçlerindeki ağırlığının artırılması ve Genel Kurul’un daha etkin hale getirilmesi yönündeki girişimleri desteklediklerini belirtti.

Erdoğan, kalıcı barışın birbirinden kopuk siyasi blokların çoğalmasıyla sağlanamayacağını ve farklı coğrafyaların ortak bir zeminde buluşması gerektiğini savundu.

BM’de Veto Hakkı Kimlerde Bulunuyor?

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin beş daimi üyesi ABD, Çin, Fransa, Birleşik Krallık ve Rusya veto yetkisine sahip. Güvenlik Konseyi toplam 15 üyeden oluşuyor; diğer 10 üye belirli süreler için seçiliyor.

Veto yetkisi, beş daimi üyeden birinin bazı esasa ilişkin karar tasarılarına karşı oy kullanması halinde kararın kabul edilmesini engelleyebiliyor. Bu yapı ve veto uygulaması BM reformu tartışmalarının uzun süredir devam eden başlıklarından biri. Güncel veto kayıtları da yetkinin kullanılmaya devam ettiğini gösteriyor.

Nitekim 17 Eylül’de Rusya ve Çin, İran yaptırımlarının izlenmesine ilişkin ABD tarafından hazırlanan bir Güvenlik Konseyi tasarısını veto etti. Tasarı 11 olumlu oy almasına rağmen iki daimi üyenin vetosu nedeniyle kabul edilmedi.