Akademide Dikkat Çeken Değişim: Profesör Sayısı Asistanı Geçti

Türkiye’de üniversitelerde görev yapan akademik personelin unvanlara göre dağılımında yıllardır devam eden yapı değişti.

2024-2025 yükseköğretim verilerine göre Türkiye genelinde 39 bin 506 profesör görev yaparken araştırma görevlisi sayısı 39 bin 129 olarak kaydedildi.

Böylece profesör sayısı araştırma görevlisi sayısını 377 kişiyle geçti.

Bir önceki 2023-2024 döneminde ise araştırma görevlisi sayısı profesör sayısından hâlâ fazlaydı. YÖK verilerini kullanan karşılaştırmalarda o dönemde yaklaşık 37 bin 500 profesöre karşı 40 binin üzerinde araştırma görevlisi bulunuyordu. Bu nedenle 2024-2025 dönemi iki unvan arasındaki sıralamanın tersine döndüğü ilk dönem olarak öne çıkıyor.

Sekiz Yılda Akademik Yapı Nasıl Değişti?

Değişimin boyutu geçmiş yıllarla karşılaştırıldığında daha net görülüyor.

YÖK’ün 2017-2018 yükseköğretim istatistiklerine göre üniversitelerde;

24 bin 640 profesör,
14 bin 456 doçent,
37 bin 520 doktor öğretim üyesi

bulunuyordu.

Bu üç unvan birlikte değerlendirildiğinde toplam öğretim üyesi sayısı 76 bin 616, yani yaklaşık 77 bin düzeyindeydi. Aynı dönemde araştırma görevlisi sayısı 45 bin 998 olarak kaydedilmişti.

2024-2025 dönemine gelindiğinde ise profesör, doçent ve doktor öğretim üyelerinin toplam sayısı 110 bin 752’ye çıktı.

Aynı dönemde araştırma görevlilerinin sayısı 39 bin 129’a geriledi.

Öğretim Üyesi Sayısı Yaklaşık Yüzde 45 Arttı

Bu verilere göre toplam öğretim üyesi sayısı 2017-2018’deki 76 bin 616 seviyesinden 2024-2025’te 110 bin 752’ye yükseldi.

Artış yaklaşık yüzde 45 seviyesinde gerçekleşti.

Araştırma görevlilerinde ise aynı iki dönem arasında ters yönlü bir hareket yaşandı. 45 bin 998 olan sayı 39 bin 129’a geriledi.

Daha dikkat çekici değişim ise son birkaç yılda ortaya çıktı.

2021-2022 döneminde Türkiye’de 52 bin 497 araştırma görevlisi bulunuyordu. Profesör sayısı aynı dönemde 32 bin 185’ti.

2024-2025’e gelindiğinde araştırma görevlisi sayısı yaklaşık 39 bine inerken profesör sayısı 39 bin 506’ya ulaştı.

SER Raporu Akademideki Değişime Dikkat Çekti

Akademik personel yapısındaki değişim, SER Danışmanlık tarafından hazırlanan 2025 Türkiye Ar-Ge ve İnovasyon Raporu kapsamında da ele alındı.

Dr. Ömer Özdinç editörlüğünde hazırlanan rapor, Türkiye’nin Ar-Ge ve inovasyon alanındaki son yıllardaki değişimini ulusal ve uluslararası göstergeler üzerinden inceliyor.

Rapora ilişkin değerlendirmelerde öğretim üyesi kadrolarındaki artışa karşılık araştırma görevlisi sayısındaki gerilemenin üniversitelerin gelecekteki araştırmacı insan kaynağı bakımından ayrıca incelenmesi gereken bir gelişme olduğu vurgulanıyor.

Ancak mevcut rakamların tek başına akademik niteliğin düştüğünü veya profesörlüğe yükselmenin kolaylaştığını göstermediğini de belirtmek gerekiyor. Böyle bir değerlendirme için atama kriterleri, yayın performansı, akademik üretkenlik ve kadro politikalarının ayrıca incelenmesi gerekiyor.

Peki Sivas Cumhuriyet Üniversitesi’nde Durum Ne?

Türkiye genelinde profesörler araştırma görevlilerini geride bırakırken Sivas Cumhuriyet Üniversitesi’nde tablo henüz aynı noktaya ulaşmadı.

Sivas Cumhuriyet Üniversitesi’nin 2025 Yılı İdare Faaliyet Raporuna göre üniversitede;

394 profesör,
291 doçent,
474 doktor öğretim üyesi,
330 öğretim görevlisi,
428 araştırma görevlisi

görev yapıyor.

Üniversitenin toplam akademik personel sayısı ise 1.917.

Sivas’ta da Profesör-Araştırma Görevlisi Farkı Hızla Kapanıyor

Sivas Cumhuriyet Üniversitesi’nin son üç yıllık personel rakamları Türkiye genelindeki değişime benzer bir yönelime işaret ediyor.

Üniversitenin resmî verilerine göre:

2023: 302 profesör – 549 araştırma görevlisi
2024: 349 profesör – 456 araştırma görevlisi
2025: 394 profesör – 428 araştırma görevlisi

Buna göre 2023 yılında iki kadro arasında 247 kişilik fark bulunurken, 2025 sonunda bu fark yalnızca 34 kişiye kadar geriledi.

Sadece 2024-2025 döneminde Sivas Cumhuriyet Üniversitesi’ndeki profesör sayısı yüzde 12,89 artarken, araştırma görevlisi sayısı yüzde 6,14 azaldı.

İki Yılda Araştırma Görevlisi Sayısında Dikkat Çeken Gerileme

Sivas Cumhuriyet Üniversitesi’nde 2023 yılında 549 olan araştırma görevlisi sayısı, 2025 yılında 428’e geriledi.

Buna karşılık profesör sayısı aynı dönemde 302’den 394’e çıktı.

Dolayısıyla Sivas’taki verilerde de akademik kadronun üst basamaklarının büyüdüğü, araştırma görevlisi kadrosunun ise küçüldüğü görülüyor.

Ancak bu değişimin nedenlerini yalnızca personel sayılarından hareketle açıklamak mümkün değil. Atama ve kadro politikaları, araştırma görevlilerinin doktoralarını tamamlayarak üst akademik unvanlara geçmeleri, kurumdan ayrılmalar ve yeni araştırma görevlisi kadrolarının sayısı gibi farklı faktörlerin ayrıca incelenmesi gerekiyor.

Türkiye Genelindeki Tablo Ne Anlama Geliyor?

Araştırma görevlileri yükseköğretim sisteminde akademik araştırmaların yürütülmesi ve geleceğin öğretim üyelerinin yetiştirilmesi açısından önemli bir grubu oluşturuyor.

Bu nedenle öğretim üyesi sayısındaki artış tek başına olumsuz bir gelişme olarak değerlendirilemezken, akademik kariyerin ilk basamaklarındaki insan kaynağının nasıl değiştiği de üniversitelerin uzun vadeli kadro planlaması açısından önem taşıyor.

2024-2025 verileri Türkiye’de ilk kez profesör sayısının araştırma görevlisi sayısının üzerine çıktığını gösterirken, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi’nde benzer bir değişime doğru hızlı bir yakınlaşma yaşandığını ortaya koyuyor.