3 Ekim Türk Devletleri İş Birliği Günü Neden Kutlanıyor?

Ortak tarih, dil ve kültürel bağlara sahip Türk devletleri açısından önemli tarihlerden biri olan 3 Ekim Türk Devletleri İş Birliği Günü, 2026 yılında da kutlanıyor.

Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, 3 Ekim 2026 dolayısıyla yayımladığı mesajda, Türk Devletleri Teşkilatı’nın kurucu belgesi niteliğindeki Nahçıvan Anlaşması’nın imzalanmasının 17. yıl dönümüne dikkat çekti.

Peki 3 Ekim neden Türk Devletleri İş Birliği Günü olarak kutlanıyor? Türk Devletleri Teşkilatı nasıl kuruldu ve bugün hangi alanlarda faaliyet gösteriyor?

3 Ekim neden Türk Devletleri İş Birliği Günü?

Tarihin 3 Ekim olarak seçilmesinin temelinde Nahçıvan Anlaşması bulunuyor.

Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan ve Kırgızistan, 3 Ekim 2009 tarihinde Azerbaycan’ın Nahçıvan kentinde, “Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi’nin Kurulmasına Dair Nahçıvan Anlaşması”nı imzaladı.

Bu anlaşmayla daha sonra “Türk Konseyi” olarak anılan yapı kurumsal bir uluslararası iş birliği mekanizmasına dönüştü.

Nahçıvan Anlaşması’nın imzalandığı 3 Ekim de ilerleyen yıllarda Türk Devletleri İş Birliği Günü olarak kutlanmaya başladı.

Süreç aslında 1992’de başladı

Türk devletleri arasındaki çok taraflı iş birliğinin geçmişi 2009’dan daha eskiye uzanıyor.

Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından bağımsızlığını kazanan Türk cumhuriyetleriyle Türkiye arasında 1992 yılında “Türk Dili Konuşan Ülkeler Devlet Başkanları Zirveleri” süreci başladı.

1992 ile 2009 yılları arasında devlet başkanları düzeyinde toplam 10 zirve gerçekleştirildi.

Bu görüşmelerde oluşturulan iş birliğinin daha düzenli, kurumsal ve sürdürülebilir hale getirilmesi amacıyla Nahçıvan Anlaşması imzalandı.

Türk Konseyi’nden Türk Devletleri Teşkilatı’na

2009’da kurulan yapının ilk adı Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi idi.

Kamuoyunda daha çok Türk Konseyi adıyla bilinen kuruluş, 12 Kasım 2021 tarihinde İstanbul’da gerçekleştirilen zirvede bugünkü Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) adını aldı.

Bu değişiklikle birlikte teşkilatın yalnızca bir istişare platformu değil, farklı alanlarda ortak çalışmalar gerçekleştiren daha kapsamlı bir uluslararası yapı haline getirilmesi hedeflendi.

Türk Devletleri Teşkilatı’nda hangi ülkeler var?

Türkiye Dışişleri Bakanlığının güncel kuruluş profiline göre Türk Devletleri Teşkilatı’nın üyeleri:

Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan.

Macaristan, Türkmenistan ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ise teşkilatta gözlemci statüsünde bulunuyor. Ekonomik İşbirliği Teşkilatı da gözlemci uluslararası kuruluş olarak yer alıyor.

Teşkilatın merkezi İstanbul’da bulunuyor.

Türk Devletleri Teşkilatı ne yapıyor?

Türk Devletleri Teşkilatının amacı yalnızca ortak dil ve kültürel bağları öne çıkarmakla sınırlı değil.

Türkiye Dışişleri Bakanlığının kuruluş profiline göre TDT; üye devletler arasında siyasi dayanışma ve karşılıklı güveni güçlendirmeyi, ekonomik ve ticari ilişkileri geliştirmeyi, teknik ve kültürel iş birliğini artırmayı ve bölgesel meselelerde eşgüdümü teşvik etmeyi amaçlıyor.

İş birliği 64 farklı mekanizmaya ulaştı

Türk Devletleri Teşkilatı Genel Sekreterliğinin 3 Ekim 2026 tarihli açıklamasına göre teşkilatın faaliyet alanı bugün 64 farklı iş birliği mekanizmasına ulaşmış durumda.

Bu alanlar arasında;

siyasi diyalog, ekonomi, ticaret, ulaştırma, enerji, dijitalleşme, yapay zekâ, sağlık, çevre, eğitim, gençlik, güvenlik ve uzay teknolojileri bulunuyor.

Bu durum, 2009’da başlayan kurumsal yapının geçen 17 yılda çok daha geniş bir çalışma alanına yayıldığını gösteriyor.

2026’da 17. yıl dönümü

Bu yıl 3 Ekim Türk Devletleri İş Birliği Günü aynı zamanda Nahçıvan Anlaşması’nın 17. yıl dönümüne karşılık geliyor.

TDT Genel Sekreteri Kubanıçbek Ömüraliyev, gün dolayısıyla yayımladığı mesajda ortak tarih, dil, kültür ve kardeşlik bağlarının kurumsal ve geleceğe dönük bir iş birliğine dönüştürülmesinin teşkilatın temelini oluşturduğunu belirtti.

Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı da yayımladığı mesajda TDT’nin Türk devletleri arasındaki dayanışmayı kurumsallaştıran ve iş birliğini geliştiren bir platform haline geldiğini ifade etti.

Türkiye bu ay TDT Zirvesi’ne ev sahipliği yapacak

Dışişleri Bakanlığının 3 Ekim açıklamasında dikkat çeken güncel bilgilerden biri de yaklaşan zirve oldu.

Bakanlık, Türk Devletleri Teşkilatı 13. Zirvesi’nin 29-30 Ekim 2026 tarihlerinde Türkiye’nin ev sahipliğinde gerçekleştirileceğini açıkladı.

Zirvede Türk devletleri arasındaki mevcut iş birliği alanlarının yanı sıra ekonomik, diplomatik ve stratejik konuların ele alınması bekleniyor.

3 Ekim’in anlamı ne?

3 Ekim, esas olarak Türk devletleri arasında yıllardır sürdürülen temasların kurumsal bir uluslararası teşkilata dönüşmesini simgeleyen tarih olması nedeniyle önem taşıyor.

Türk Devletleri Teşkilatı da günü, Türk dünyasının ortak geçmişi ve kültürel bağlarının yanı sıra devletler arasındaki somut iş birliği iradesinin yıldönümü olarak tanımlıyor.

Gün dolayısıyla paylaşılan kutlama mesajında şu ifadelere yer verildi:

“Ortak tarih, dil ve kültürle kenetlenen Türk dünyasının birlik, dayanışma ve iş birliği iradesini güçlendiren 3 Ekim Türk Devletleri İş Birliği Günü kutlu olsun.

Kardeşliğimiz daim, birliğimiz güçlü olsun.”