Pandemi sonrasında hız kazanan dijitalleşme, yapay zeka ve teknolojik araçların kullanımını günlük yaşamın vazgeçilmez bir parçası haline getirdi. Uzman Psikolog Kerime Begüm Özkaya, teknolojinin doğru kullanıldığında önemli avantajlar sunduğunu ancak bilinçsiz ve aşırı kullanımın dikkat süresi, eleştirel düşünme, muhakeme becerisi ve gerçeklik algısı üzerinde olumsuz sonuçlar doğurabileceği konusunda uyarılarda bulundu.
Yapay Zeka Kullanımı Düşünme Alışkanlıklarını Nasıl Etkiliyor?
Pandemi döneminin ardından dijital dönüşümün hız kazanmasıyla birlikte telefon, tablet, internet tabanlı uygulamalar ve yapay zeka teknolojileri günlük yaşamın ayrılmaz bir parçası haline geldi. Alışverişten eğitim süreçlerine, bilgi edinmeden iş hayatına kadar pek çok alanda dijital çözümlerin tercih edilmesi yaşamı önemli ölçüde kolaylaştırırken, uzmanlar bu kolaylığın beraberinde bazı psikolojik riskleri de getirebildiğine dikkat çekiyor.
Sivas Medicana Hastanesi Uzman Psikolog Kerime Begüm Özkaya, teknolojik gelişmelerin doğru ve bilinçli kullanılması gerektiğini belirterek, özellikle yapay zekanın kontrolsüz kullanımının bireylerin düşünme alışkanlıkları üzerinde çeşitli etkiler oluşturabileceğini ifade etti.
Benzer sağlık haberleri için Sağlık kategorisini inceleyebilirsiniz.
Dijitalleşme ve Yapay Zeka Bilgiye Erişimi Kolaylaştırıyor
Kerime Begüm Özkaya, pandemiyle birlikte dijital teknolojilere yönelimin ciddi ölçüde arttığını belirterek artık günlük ihtiyaçların büyük bölümünün internet üzerinden karşılandığını söyledi.
Günümüzde alışverişten bankacılık işlemlerine, resmi başvurulardan bilgi araştırmalarına kadar birçok işlemin dijital platformlar aracılığıyla gerçekleştirildiğini ifade eden Özkaya, özellikle yapay zekanın yaygınlaşmasıyla birlikte insanların bilgiye çok daha hızlı ulaşabildiğini dile getirdi.
Ancak bu kolaylığın bazı alışkanlıkları değiştirdiğini belirten uzman psikolog, bireylerin araştırma, analiz etme ve sorgulama süreçlerini zaman zaman ikinci plana atabildiğini vurguladı.
Uzman Psikolog: Algı ve Düşünme Süreçleri Değişebiliyor
Özkaya, psikolojide algının yalnızca duyularla bilgi almak olmadığını, aynı zamanda beynin bu bilgileri anlamlandırma süreci olduğunu belirtti.
Bir ağacı görmenin duyusal bir deneyim olduğunu, onun bir ağaç olduğunu fark edip anlamlandırmanın ise algı sürecini oluşturduğunu ifade eden Özkaya, algının bireyin dünyayı yorumlama biçimini şekillendiren temel psikolojik kavramlardan biri olduğunu söyledi.
Yapay zekanın doğru kullanıldığında bilgiye erişimi hızlandıran güçlü bir araç olduğuna dikkat çeken Özkaya, bilinçsiz ve aşırı kullanımın ise bazı bireylerde dikkat, algı ve gerçeklik değerlendirmesi üzerinde olumsuz etkiler oluşturabileceğini dile getirdi.
Eleştirel Düşünme ve Muhakeme Becerisi Risk Altında Olabilir
Uzman Psikolog Kerime Begüm Özkaya'ya göre yapay zekanın en önemli risklerinden biri, bireylerin hazır cevaplara alışması nedeniyle eleştirel düşünme becerisinin zamanla zayıflayabilmesi.
Sürekli olarak hazır bilgiye ulaşmanın, kişilerin bilgiyi sorgulama alışkanlığını azaltabileceğini belirten Özkaya, bunun uzun vadede muhakeme becerisini de etkileyebileceğini söyledi.
Özkaya, ayrıca algoritmaların kişilere çoğunlukla kendi görüşlerini destekleyen içerikler sunmasının farklı bakış açılarını değerlendirmeyi zorlaştırabileceğini ifade etti. Bu durumun sosyal algıyı etkileyebileceğini, onaylanma beklentisini artırabileceğini ve gerçeklik algısının zaman zaman zayıflamasına neden olabileceğini dile getirdi.
Hazır Çözümler Hayatı Kolaylaştırırken Düşünme Sürecini Azaltabiliyor
Uzman psikolog, günlük yaşamdan örnekler vererek teknolojinin sağladığı kolaylıkların bireyleri düşünme konusunda daha pasif hale getirebildiğini söyledi.
Bir sorunun cevabını araştırıp farklı kaynaklardan doğrulamak yerine doğrudan hazır cevabı tercih etmek, bir metni tamamen yapay zekaya hazırlatmak ya da fiziksel alışveriş yapmak yerine tüm ihtiyaçları internet üzerinden karşılamak gibi alışkanlıkların yaşamı kolaylaştırdığına dikkat çeken Özkaya, bu durumun zamanla sorgulama davranışını azaltabileceğini belirtti.
Özkaya, yapay zekanın tek başına bir algı kaybına neden olduğunu söylemenin doğru olmayacağını ancak yanlış bilgiye maruz kalınması ve gerçek içerikle yapay içeriklerin ayırt edilmesinde yaşanabilecek güçlüklerin muhakeme becerisi üzerinde etkili olabileceğini ifade etti.
Bilişsel Tembellik Kavramına Dikkat Çekti
Kerime Begüm Özkaya, psikolojide "bilişsel tembellik" olarak adlandırılan kavrama da değinerek insan beyninin doğal olarak enerji tasarrufu yapmaya eğilimli olduğunu söyledi.
Kolay bir çözüm bulunduğunda insanların çoğu zaman daha fazla zihinsel çaba gerektiren yöntemi tercih etmeyebileceğini belirten Özkaya, bunun teknolojinin değil, teknolojiyi kullanma biçiminin bir sonucu olduğunu vurguladı.
Asıl riskin düşünmenin tamamen ortadan kalkması olmadığını ifade eden uzman psikolog, sorgulama, analiz etme ve eleştirel değerlendirme alışkanlıklarının zamanla zayıflayabileceğini dile getirdi.
Çocuklar ve Gençler İçin Bilinçli Teknoloji Kullanımı Önem Taşıyor
Uzman Psikolog Kerime Begüm Özkaya, özellikle çocuklar ve gençlerin yalnızca teknoloji kullanan bireyler olarak değil, teknolojiyi anlayan, sorgulayan ve üreten bireyler olarak yetiştirilmeleri gerektiğini belirtti.
Teknolojik gelişmelerin eğitim, sağlık ve iş yaşamında önemli fırsatlar sunduğunu ifade eden Özkaya, bu fırsatlardan en verimli şekilde yararlanabilmek için dijital okuryazarlığın geliştirilmesi, eleştirel düşünmenin desteklenmesi ve bilinçli teknoloji kullanımının teşvik edilmesinin büyük önem taşıdığını söyledi.
Ruh sağlığı ve uzman değerlendirmelerine ilişkin gelişmeleri Sağlık kategorisinden takip edebilirsiniz.
Konuyla ilgili psikoloji ve ruh sağlığına ilişkin bilimsel bilgilere Sağlık Bakanlığı resmi internet sitesi üzerinden ulaşabilirsiniz: https://www.saglik.gov.tr